Oorzaken van benauwdheid

Prikkels
Prikkels zijn te verdelen in allergische en niet-allergische prikkels. De luchtwegen worden nog prikkelbaarder als kinderen worden blootgesteld aan sigarettenrook. Het weer, inspanning, emoties en virusinfecties kunnen ook tot astmaklachten leiden.

Niet alle kinderen met astma hebben last van alle mogelijke prikkels en ook niet in gelijke mate. Per kind verschilt de reactie op een prikkel zelfs: de ene dag kan een kind sneller benauwd van iets worden dan de andere dag. Ook per seizoen verschillen de klachten.

Allergische prikkels
Stoffen waarvoor mensen allergisch kunnen zijn, noemen we: allergenen. Mensen zonder astma of allergie hebben geen enkele last van deze stoffen.
Kinderen kunnen allergisch zijn voor deze prikkels:

• de huisstofmijt in huisstof: deze allergie heeft 3 op de 4 kinderen met astma;
• huidschilfers van dieren, zoals katten, honden, paarden, cavia’s en vogels en van materiaal waarin dierenhaar verwerkt is;
• stuifmeel of pollen van sommige soorten grassen, bomen of planten;
• schimmelsporen.

Sommige kinderen worden allergisch voor dierlijk eiwit in voedsel (vis, koemelk, noten) of voor bepaalde geneesmiddelen, maar dat komt minder vaak voor.

Kinderen met astma kunnen van deze prikkels benauwd worden of gaan 'piepen'. Dat kan binnen een half uur gebeuren (dit is een vroege reactie), maar ook uren later of pas 's nachts (dit heet een late reactie). Daarom is het vaak lastig te achterhalen waardoor uw kind benauwd is geworden.

Niet-allergische prikkels
Er zijn ook prikkels waarvan iedereen last kan hebben, zoals rook of bepaalde luchtjes. Volwassenen en kinderen met astma kunnen hier zo sterk op reageren dat ze er benauwd van worden. Niet-allergische prikkels zijn bijvoorbeeld:

• prikkelende stoffen die je inademt, zoals tabaksrook, de 'lucht' van een gasfornuis of geiser zonder afvoer, bak- en braadluchtjes, parfum, de lucht van spaanplaat of isolatiemateriaal (formaldehydegas), de lucht van chloor en schoonmaakmiddelen (boenwas, terpentijn), benzinedampen, uitlaatgassen van auto's en drukinkt;
• prikkelende stoffen die je inneemt, zoals toevoegingen aan voedingsmiddelen (en bij volwassenen bepaalde pijnstillers);
• weersomstandigheden, zoals mist, regen, vochtig weer, sterke temperatuurwisselingen (ook in huis) of koude lucht.

Tegen niet-allergische prikkels maakt het lichaam geen afweerstoffen. Er bestaan geen afweerstoffen tegen mist, kou, bakluchtjes of parfum.
Zoals gezegd, niet alle mensen met astma hebben evenveel last van al deze prikkels.

Inspanning
De meeste kinderen met astma krijgen het benauwder tijdens en ná flinke lichamelijke inspanning. Dit heet 'inspanningsastma'. Ook als een kind tijdens inspanning roept of schreeuwt, trekken de spieren rond de luchtwegen zich extra samen en wordt het kind benauwder. Kortademigheid door inspanning duurt meestal niet langer dan drie kwartier.
Lichamelijke beweging is wel heel belangrijk voor een kind met astma.

Emoties
Verder kunnen stress en heftige emoties het lichaam ook op zo'n manier 'prikkelen' dat iemand met astma er benauwd van wordt. Bij sommige kinderen kan benauwdheid uitgelokt worden door zowel leuke spanning (verjaardagsfeestjes, Sinterklaas) als minder leuke emoties (verdriet en woede).
Toch is astma zeker niet psychisch, zoals vroeger wel gezegd werd. Spanning en andere emoties roepen bij iedereen lichamelijke reacties op: het hart gaat bonzen, het zweet breekt je uit en bij een kind met astma reageren de luchtwegen soms extra gevoelig op deze prikkels.

Dag- en nachtritme
Ieder mens kent een dag- en nachtritme. 's Nachts is bijvoorbeeld de bloeddruk lager, de ademhaling gaat trager en het hart werkt minder hard. De luchtwegen zijn juist het meest prikkelbaar (overgevoelig) tussen 1 en 4 uur in de ochtend. Dit verklaart waarom kinderen met astma zo vaak 's nachts en tegen de ochtend last krijgen van benauwdheid of hoesten. Dit wordt nachtelijk astma genoemd.

Jaargetijden
Door het jaar heen blijken kinderen met astma heel verschillend te reageren. In het (vroege) voorjaar en de zomer hebben kinderen met een allergie voor stuifmeelkorrels van bomen en grassen de meeste klachten.
In de herfst zijn de lucht en de huizen veel vochtiger. Daardoor zijn de leefomstandigheden voor schimmels en huisstofmijten ideaal. Kinderen die gevoelig zijn voor deze prikkels merken dat vooral in het najaar.
In de winter zorgen de grote temperatuursverschillen tussen binnen en buiten voor extra prikkeling van de luchtwegen. Bovendien komen in najaar en winter veel virussen voor die luchtweginfecties veroorzaken.